Bestuurders en professionals ervaren “Tafeldrukte”; ze kunnen hun dagen vullen met netwerkbijeenkomsten waar aan “tafels” (liefst ronde) Out of The Box moet worden gedacht, Buiten De Lijntjes Gekleurd, of Gewoon Even Niet Geweten mag worden. Om samen te werken aan de ketenaanpak valpreventie, mentale gezondheidsnetwerk, hechte wijkverbanden, laagdrempelige steunpunten, gemeentelijk gezondheidsbeleid, stevige lokale teams of…..
Misschien geen vreemde ambities in het licht van de opgave die we ervaren, en het is ook duidelijk dat geen partij dit alleen kan.
We weten ook dat samenwerking in netwerken alleen effectief kan zijn als partijen ook daadwerkelijk medeverantwoordelijkheid kunnen nemen voor het realiseren van de ambitie. En dat kan dus nooit allemaal tegelijk. Er is immers ook nog een primair proces te runnen waar de inwoners, cliënten en patiënten van nu baat bij hebben. Bestuurders laten dat ook graag weten. Buiten de tafels zelf vooral, waar ze net aangezeten hebben. Aan de tafels kan het commitment niet op, in de wandelgangen is het van bordkarton. Kennelijk voelen de bestuurders ook de “Tafeldruk”: de sociale druk om wel mee te doen is groot. “Over je schaduw springen” is de norm. En kennelijk is het openlijk weerstaan van die norm minder aantrekkelijk dan “meestribbelen”. Zelfs als dat onvermijdelijk de stroperige samenwerking tot gevolg heeft waar we zoveel last van hebben. En die meestal alleen maar leidt tot nog meer sociale druk van de uitgesproken “fans” van netwerken om “het kind, de oudere, de patiënt, inwoner” centraal te stellen.
Het lijkt er dus op dat we, zeker als het om gezondheid gaat, elkaar inmiddels gevangen houden in een vicieuze samenwerkingscyclus waarbij aan de belangrijkste factor voor effectieve samenwerking, medeverantwoordelijkheid van de partners, niet voldaan kan worden. Met als gevolg dat de Tafeldruk verder wordt opgevoerd en….
Deze dynamiek speelt op dit moment volop bij de vorming van de RESV’s en bij de veelheid aan transformaties, plannen en initiatieven die tegelijk een beroep op partijen doen – zowel binnen het medische domein (zorg naar zorg) als tussen zorg en welzijn. De vraag is niet óf je overal aan meedoet, maar hoe je bewuste keuzes maakt, ook in relatie tot al bestaand aanbod of bestaande initiatieven. Volledige optimalisatie bestaat niet; pragmatisme en eigenaarschap zijn nodig, maar ook scherpe keuzes.
Uitgangspunt van NeWeRs voor effectieve samenwerking is dat dat gaat over medeverantwoordelijkheid nemen. Medeverantwoordelijkheid voor de Tafels waar je aan deelneemt, verantwoordelijkheid voor de keuze om ergens niet aan deel te nemen. Dat kan, je bent als partij immers in the end autonoom. Paradoxaal genoeg is het juist die autonomie die samenwerken in netwerken zo sterk kan maken. Daarom is alle druk om de autonomie te beperken schadelijk voor elke samenwerking; het reduceert de partijen tot free riders.
Huldig dus je autonomie, weersta de tafeldruk, voorkom zo de tafeldrukte!
Maar ook selectief zijn in je samenwerking is een echte verantwoordelijkheid; er moet wel een serieuze afweging aan vooraf gaan, en hoe doe je dat eigenlijk? En op basis waarvan? En met wie? Want je kunt en moet zelf prioriteren, maar je zult ook samen in de regio en de wijk moeten prioriteren, want het komt allemaal daar terecht.
Als gesprekskader hanteren we daarbij de 80/20-verdeling. Voor circa 80% van de populatie kan zorg goed geregeld worden via bestaande, standaardstructuren. Voor de 20% kwetsbare mensen met multiproblematiek is maatwerk nodig. Juist voor die groep stagneren de samenwerkingsstructuren het vaakst, terwijl zij de hoogste zorgkosten veroorzaken. Bewust kiezen betekent dus ook: waar richten we onze schaarse samenwerkingsenergie op?
Durf dus keuzes te maken! Kies de tafels uit die voor de ambitie van jouw organisatie essentieel zijn en waar je dus ook een waardevolle bijdrage kunt leveren. Als de analyse dan oplevert dat bepaalde tafels te weinig opleveren, betekent dat dat je daar “nee” tegen durft te zeggen. Op deze manier ga je op een verantwoordelijke manier om met de Tafeldrukte en Tafeldruk.